Auteur: admin

Manchester, de stad van de industriële revolutie en ooit groot geworden door fast fashion, probeert nu haar verleden om te zetten in een duurzame toekomst. Fast fashion – goedkope, snel geproduceerde kleding – veroorzaakt enorme milieuschade: goed voor 8 tot 10% van de wereldwijde CO₂-uitstoot en 2.700 liter water per T-shirt. Met de herintroductie van Manchester Fashion Week staat juist duurzaamheid en innovatie centraal. Een thema dat ook in Nederland speelt, nu beide landen sinds 2025 dezelfde internationale duurzaamheidsnormen hanteren van de Copenhagen Fashion Week.

De zon brandt op de hoofden en het zweet loopt over de wangen van shoppers in Hoogeveen. Winkel in, winkel uit op zoek naar verkoeling. Even pauze op het terras en daarna – met een volle maag – toch nog even die schoenen passen voor de vakantie van volgende week. De drukke zaterdag is aangebroken voor het personeel van schoenenwinkel Ziengs. Daar staat ook verkoopster Rachel. Klanten komen met vragen als: “Heeft u deze ook in maat 38?” “Valt deze schoen klein of groot?” “Is dit echt leer?” “Oh nee sorry, ik bedoelde maat 41.” Ze loopt kriskras door de winkel en helpt zoveel mogelijk klanten bij het beantwoorden van hun vragen en het vinden van het perfecte paar. Maar wanneer een klant na een half uur hulp besluit de schoenen af te rekenen, blijft het bij een simpele “Echt vriendelijk bedankt.”  Op het terras daarentegen werd het plankje bitterballen en het schaaltje nacho’s van zonet nog beloond met een fooi.

Hoewel in de horeca vaak gedachteloos een paar euro extra op tafel wordt gelegd voor goede service, blijft dat gebaar in de detailhandel – waar medewerkers soms wel een half uur persoonlijk advies geven – opvallend uit. Maar waarom is dat eigenlijk? Waarom voelt fooi bij een cappuccino vanzelfsprekend, en bij een paar schoenen ongemakkelijk? En nu digitale fooifuncties steeds vaker voorkomen op pinapparaten: komt daar dan ooit verandering in?

Volgens Sheva Gerrits, horecamedewerker bij het café in het Kröller-Müllermuseum, begint het eigenlijk allemaal met de stemming van de klant zelf. “Als jij vrolijk bent en goed aandacht besteedt aan de klant, is dat al één,” vertelt Sheva. “Maar als de klant zelf toevallig al chagrijnig was, zijn alle dingen in zijn of haar ogen automatisch vervelender en minder goed. Hierdoor geven ze dus ook minder snel fooi.”

Het humeur van de klant veranderd natuurlijk van dat tot dag, maar de prijzen zijn het afgelopen jaar met gemiddeld 6 procent gestegen – een gevolg van hogere inkoop- en personeelskosten. Daarnaast veranderde ook het betaalgedrag van klanten. In 2024 werd 80 procent van de 7,2 miljard betalingen in Nederland elektronisch gedaan. Waar iemand met een biljet vroeger makkelijk wat kleingeld op de toonbank achterliet wordt dat nu steeds vaker vervangen door digitale fooi-opties op pinautomaten: knoppen voor 0, 5, 10 of 20 procent extra.

Toch heeft die nieuwe techniek ook z’n beperkingen. “Een fooifunctie is een tussenstap bij het intoetsten van de pincode – dat zorgt voor verwarring,” legt Rik van CCV uit. CCV is een bedrijf dat ondernemers ondersteunt met betaaloplossingen zoals pinautomaten. Volgens hem wordt de functie daarom vaak binnen een maand alweer uitgezet. “Klanten raken uit hun vertrouwde betaalroutine, zeker op kleine schermpjes van traditionele pinapparaten waar het overzicht ontbreekt.”

Ook volgens technicus Sjoerd Oosten van MplusKassa is de praktijk eenduidig: de vraag naar fooifuncties komt bijna uitsluitend uit de horeca. “Negen van de tien keer dat wij klanten krijgen, is het inderdaad een horecazaakje,” vertelt hij. “Het verschil zit niet alleen in techniek, maar vooral in wat klanten verwachten én gewend zijn.”

Wat opvalt is dat de verandering van betalingen in beide sectoren geen negatieve economische effecten met zich meebrengt. In april 2025 steeg de omzet in de detailhandel met 4,2 procent. In de horeca groeide de omzet in het eerste kwartaal met 3,4 procent. Maar toch blijft er een verschil in uiting van waardering door de klant.

Dat verschil komt volgens Nils Verheuvel, senior onderzoeker bij SEO Economisch Onderzoek, door het volgende: “In de horeca betaal je echt pas ná de afronding van de consumptie. In de retail juist aan het begin van de ‘consumptie’, gebaseerd op de verwachte waarde die je van het product hebt en niet op basis van je gerealiseerde nut. Je weet dus nog niet of het shirt die extra fooi waard was/zou zijn.”

In landen als de Verenigde Staten of Brazilië ligt dat anders. Daar is fooi geen extraatje, maar essentieel: horecamedewerkers zijn vaak afhankelijk van extra inkomsten om rond te komen. In Nederland is dat niet nodig, omdat het wettelijk minimumloon voor alle sectoren gelijk ligt. Tegelijkertijd zie je in de VS juist een omgekeerde beweging ontstaan. Volgens een onderzoek van het Pew Research Center slaat daar ‘tipping fatigue’ toe: mensen raken geïrriteerd doordat werkelijk overal om fooi wordt gevraagd – van winkels tot kappers en afhaalzaken.

In Nederland is die cultuur er niet, maar volgens Verheuvel is er ook een risicovolle keerzijde als winkeliers wél zouden overstappen op een systeem met fooien: “Je creëert extra onzekerheid over het inkomen, want of die fooi er ook echt komt, is onzeker.” Daarom neemt vakbond FNV fooi ook niet mee in cao-onderhandelingen. “Fooien zijn geen onderdeel van een wettelijke bepaling, dus is het eigenlijk niet mogelijk omdat op te nemen,” legt een juridisch medewerker van FNV uit. “Je kan moeilijk in de cao opnemen dat je recht hebt op 5% fooi als dat niet perse gegeven wordt.”

De zon is samen met de drukte van de zaterdag gezakt en maakt plaats voor de kalme stilte van Hoogeveen. In de etalage van Ziengs zet Rachel de laatste schoenen recht, haar waterfles in de hand, terwijl ze naar het terras kijkt van het pand ernaast. Een klant glimlacht, tikt zijn pincode in en zegt “Maak er maar vijftig van.” Ze glimlacht kort. In haar winkel worden mooie schoenen verkocht, met net zoveel aandacht als de drankjes die daarbuiten worden geserveerd. Maar dat verschil in het geven van fooi zit dus niet in de inzet, maar in de context: in de horeca betaal je na afloop voor een beleving, in winkels vaak vooraf voor een tastbaar product waarvan de waarde nog moet blijken. Techniek, timing en culturele gewoontes versterken dat verschil. Hoewel de technologie er is, hangt het muntje van waardering in de winkel nog altijd nét iets verder uit beeld.

Foto: Gegenereerd door Microsoft Copilot

Op een afstandje staat een groepje jongens. Ze zijn wat aan het bekvechten, grapjes aan het maken, totdat een van hen roept: “Praat niet over mijn moeder!” en een mes trekt. Rigiullo T. (39), jongerenwerker bij welzijnsorganisatie MeerWaarde, kijkt toe. Rigiullo heeft als jongerenwerker al vaker situaties meegemaakt waarin jongeren een mes trekken. “Het is heel lastig om die jongens duidelijk te maken dat ze dat niet moeten doen, want ze zijn jong en denken dat ze het beter weten,” vertelt hij. “Wat ik dan vaak tegen ze zeg is: omdat je iets bij je hebt, wil nog niet zeggen dat je weet hoe je ermee om moet gaan. Het kan ook zomaar gebeuren dat iemand het van je afpakt en tegen jou gebruikt.”

Jongeren met een mes op zak – het is een beeld dat steeds vaker opduikt. Hoewel politiecijfers nog wat terughoudend zijn over een harde stijging, is de trend op straat wél voelbaar: jongeren dragen steeds vaker een mes. Niet alleen om het daadwerkelijk te gebruiken, maar vaak ook om zichzelf veilig te voelen. Naast het bezit van messen raken jongeren ook vaker betrokken bij steekincidenten. Maar waarom dragen ze die messen? En wat kunnen we doen om dit tegen te gaan? 

Reggery Grevenbeek (39) is ervaringsdeskundige op het gebied van straatcultuur, wapenbezit, jeugdcriminaliteit, georganiseerde misdaad en detentie “Ik ben opgegroeid in Rotterdam-Zuid, een multiculturele en gemoedelijke wijk waar iedereen elkaar kende,” vertelt hij. “Maar er zat ook veel criminaliteit.” Op zijn zeventiende werd Reggery slachtoffer van een steekpartij: “Ik werd gestoken in mijn oog en borst. Vanaf dat moment werd me door vrienden duidelijk gemaakt dat ik me aan de straatregels moest houden – geen hulp zoeken, geen politie.”

Op jonge leeftijd raakte Reggery steeds dieper betrokken bij criminaliteit. Op zijn 21e werd hij gearresteerd, en in 2007 veroordeel voor medeplegen van moord, wapenbezit en het voorbereiden van de invoer van 25 kilo cocaïne. Eind 2021 werd hij vanwege goed gedrag overgeplaatst naar een open inrichting. Zes maanden later kwam hij vrij.

Hoewel het verhaal van Reggery zich inmiddels bijna tien jaar geleden afspeelde, blijft het onderwerp actueel. Zo meldde het CBS dat in 2021 275 slachtoffers in het ziekenhuis werden opgenomen als gevolg van een steekincident, waarvan ongeveer een vijfde jonger dan 20 jaar was. Daarnaast blijkt uit cijfers van de politie dat het aantal inbeslagnames van messen en andere steekwapens in vier jaar tijd is gestegen van 33 naar 355 stuks – ruim tien keer zoveel.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat jongeren om uiteenlopende redenen een mes bij zich dragen. Volgens het rapport van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), Een scherpe blik op steekwapenproblemen, doen jongeren dat vaak vanuit een gevoel van onveiligheid en de behoefte aan zelfverdediging. De angst dat anderen mogelijk wél gewapend zijn, versterkt die drang. Ook groepsdruk speelt een rol, vooral in sociale kringen waar wapenbezit als normaal wordt gezien. Het KIS (Kennisplatform Integratie & Samenleving) wijst op de invloed van straatcultuur, drillrap en sociale media, die wapens soms verheerlijken en bijdragen aan de normalisering ervan. Het NSCR (Nederlandse Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving) voegt daaraan toe dat eerdere ervaringen met geweld – zoals slachtoffer zijn of geweld hebben meegemaakt – leiden tot een verhoogd gevoel van kwetsbaarheid, en daarmee tot een grotere neiging om een wapen te dragen.

Waar Reggery, door zelf slachtoffer te zijn geweest, leerde: “geen hulp zoeken”, proberen jongerenwerkers zoals Rigiullo T. en Mohamed A. (43) juist in te grijpen vóórdat het misgaat. “Wij kunnen niet alles voorkomen,” vertelt Mohamed, “maar we kunnen jongeren wél aan het denken zetten.” Op school voeren ze gesprekken met jongeren die extra aandacht nodig hebben of storend gedrag vertonen. Daarnaast organiseren ze samen met gemeenten en scholen twee keer per jaar preventieactiviteiten, waarbij video’s over messenbezit en drugscriminaliteit worden ingezet om risico’s bespreekbaar te maken. 

Reggery koos definitief voor het rechte pad en is inmiddels filmmaker. Met films als De Druk en Shank, gebaseerd op zijn eigen leven, brengt hij de belevingswereld van jongeren en de straatcultuur herkenbaar in beeld. Hij bezoekt scholen, buurthuizen en jeugdinrichtingen om in gesprek te gaan over keuzes en gevolgen. Volgens Reggery zijn deze gesprekken belangrijk, omdat hij zelf die begeleiding nooit goed kreeg. “Ik had een hoog IQ, dus ik werd over het hoofd gezien. Maar aandacht is niet alleen voor wie slecht presteert – ook slimme jongeren kunnen afglijden als ze zich niet gehoord voelen.”

Toch blijft het lastig om jongeren écht te bereiken, zeker als ze al vastzitten in een denkpatroon van wantrouwen, overlevingsdrang en groepsdruk. Jongerenwerkers doen wat ze kunnen – door gesprekken aan te gaan, herkenbare situaties te bespreken, en te laten zien dat er wél alternatieven zijn. Volgens Rigiullo begint het bij rust en reflectie: “Als je in zo’n situatie komt en je hebt een mes op zak, haal dan eerst adem. Vraag jezelf af: is dit echt wat ik nu wil doen? Soms is het beter om gewoon weg te lopen.”

Reggery sluit zich daarbij aan. Hij laat met zijn eigen verhaal zien dat het ook anders kan. Zelfs als je ooit uit woede, angst of onwetendheid een foute keuze hebt gemaakt, je leven niet voorbij hoeft te zijn. “Decisions made in anger can’t be undone,” zei hij. Maar je kunt er wél van leren, en alsnog het goede pad kiezen.”

Foto: ChatGPT

Mellany Zanting-Biemolt (30) is rijinstructrice en eigenaar van rijacademie Uturn. Net als vijf tot tien procent van de  vrouwen heeft zij de hormonale aandoening PCOS (Polycysteus Ovarium Syndroom). Dit betekent dat er meerdere (poly) kleine vochtblaasjes (cysten) in de eierstok (ovarium) zitten die niet goed kunnen groeien en daardoor geen eisprong veroorzaken. Dit kan leiden tot onregelmatige of geen menstruaties, overbeharing, acné, overgewicht en/of diabetes. De precieze oorzaak is onbekend, maar erfelijkheid, hormonen en insulineverwerking spelen een rol. De behandeling voor PCOS hangt vaak af van je kinderwens. Bij het zoeken naar behandelingen had Mellany soms het gevoel dat zij er meer vanaf wist dan haar huisarts: “Toen ik daar zat, was zij het ook gewoon aan het googelen.”

Hoe en wanneer kwam je erachter dat je PCOS hebt?

“Ik kwam erachter toen ik twintig was, tien jaar gelden. Rond mijn vijftiende kreeg ik mijn eerste menstruatie en een half jaar later begon ik aan de pil. Ondanks verschillende anticonceptiemethoden bleef ik doorbloeden. Toen ik twintig was, wilde ik weten hoe mijn lichaam zonder anticonceptie zou reageren. Ik merkte dat mijn menstruatie uitbleef, dus ik ging naar de huisarts, die mij vervolgens doorverwees naar de gynaecoloog. Daar werd PCOS vastgesteld en kort toegelicht, maar er werd ook al vrij snel gezegd: ‘Kom maar weer terug als je een kinderwens hebt.’ Ja, toen heb ik daar wel een potje staan janken.”

Wat maakte dat het nieuws over je PCOS zo hard bij je binnenkwam?

 “Omdat ik op dat moment nog een kinderwens had en direct hoorde dat zwanger worden lastiger zou zijn zonder medische hulp. Als ik moeder zou willen worden, wilde ik dat op een natuurlijke manier en niet omdat het ‘moet’ op een geplande dag. De spontaniteit verdwijnt dan. In een Facebookgroep met andere vrouwen met PCOS zag ik bijvoorbeeld een positieve zwangerschapstest, omringd door honderden naalden. Dan denk ik niet: dat zie ik mezelf ook doen. Ik wil mezelf niet in dat zware medische traject storten. Daarnaast speelt ook de angst mee om PCOS genetisch door te geven aan mijn kind.”

Welke klachten ervaar je door je PCOS?

“Ik heb insulineresistente PCOS, waardoor mijn lichaam slecht reageert op insuline en mijn hormoonhuishouding uit balans is. Dit veroorzaakt een onregelmatige of geen menstruatie, overbeharing, acné, vermoeidheid en moeite met afvallen. In mijn puberteit had ik bijvoorbeeld al flink last van acné, achteraf denk ik dat PCOS toen ook al een rol speelde. Daarnaast heb ik ook schildklierproblemen, wat afvallen voor mij nog moeilijker maakt. Mentaal heeft het ook impact: ik heb vaker last van een negatief zelfbeeld en stemmingswisselingen. Het is niet altijd zichtbaar, maar beïnvloed wel sterk hoe ik me voel.”

Hoe ga je om met deze klachten?

“Ik heb echt van alles geprobeerd: verschillende anticonceptiemethoden, periodes zonder, en aanpassingen in mijn voeding. Koolhydraatarm, suikervrij, calorietekort en het carnivoordieet – dat laatste werkte het beste, maar is uiteindelijk niet vol te houden of gezond. Nu let ik vooral op mijn suikerinname, drink zero frisdrank en snoep met mate. Op een gegeven moment besprak ik met de huisarts andere opties. Een spiraaltje kost €350, dus dat ga ik niet zomaar proberen. Uiteindelijk ben ik begonnen met de prikpil, wat tot nu toe goed gaat. Op ongeveer mijn tweeëntwintigste ging ik weer naar de gynaecoloog voor een vruchtbaarheidsonderzoek, maar daar werd niets mee gedaan. Ze zeiden: ‘Kom maar weer terug als je een kinderwens hebt.’ Daardoor weet ik nu niet hoe mijn baarmoeder(wand) ervoor staat, want zonder kinderwens wordt dat niet meer gecontroleerd.”

Hoe ervaar je de medische hulp die je krijgt bij je klachten?

“Beperkt en frustrerend. Een behandeling voor overbeharing kan vergoed worden, maar die opties worden nooit met je besproken. Je moet overal zelf mee komen en dat is wel gewoon vervelend. Als patiënt zou je niet zelf alles hoeven uitzoeken, dat is juist de taak van een huisarts. Als je kanker krijgt verwacht je ook dat een arts je begeleidt en informeert, zonder dat je eerst zelf diepgaand onderzoek moet doen.”

Welke hulp had je graag willen krijgen, maar kreeg je niet?

“Toen ik laatst weer naar de huisarts ging voor een doorverwijzing naar een endocrinoloog, vanwege mijn schildklierproblemen, vond de huisarts het niet nodig – mijn bloedwaardes waren volgens haar ‘wel oké’. De test was sowieso erg beperkt. Er werd bijvoorbeeld alleen op nuchtere insuline in de ochtend getest. Ik denk dat zij er zelf ook gewoon niet zoveel van wist, want toen ik daar bij de huisarts zat, was zij het ook gewoon aan het googelen. Uiteindelijk kwam ik via een podcast bij een arts die gespecialiseerd is in zowel gynaecologie als endocrinologie en veel over PCOS weet. Door contact met hem op te nemen, lukte het opeens wél om een verwijzing te krijgen. Het kostte dus best veel eigen onderzoek en doorzettingsvermogen om de juiste hulp te vinden.”

Wat zou er volgens jou moeten veranderen in de reguliere zorg met de omgang van vrouwen met PCOS zónder kinderwens?

“Specialisten moeten beter geïnformeerd worden, zodat huisartsen en gynaecologen meer kennis hebben over de aandoening, behandelopties en vergoedingen. Daarnaast moet een gynaecoloog ook durven zeggen: ‘Dit valt buiten mijn expertise, ik verwijs je door.’ Ik heb namelijk een beetje het gevoel dat gynaecologen denken: ík hoor er iets over te weten en dit is mijn patiënt, dus ik verwijs je niet door.”

Wat zou je willen zeggen tegen andere vrouwen die dit lezen en zich misschien in jouw verhaal herkennen?

“Blijf zelf onderzoek doen en laat je niet wegsturen. Als een arts je niet helpt, zoek dan een andere. Je moet jezelf hard maken om iets te bereiken en niet accepteren dat een huisarts zegt dat het ‘niet nodig is’. Als jij hulp wilt, is het belangrijk om voor jezelf op te komen. Je moet je niet bij een afwijzing neerleggen.”

Foto: Mellany Zanting-Biemolt op haar motor

Bron foto: Facebook van Mellany

Elke ochtend, als we het weekend niet meetellen, stapt Mellany Biemolt (30) haar lesauto in om haar eerste leerling op te halen. De motor start, spiegels worden gecontroleerd, klaar voor een nieuwe dag. Aan de buitenkant valt er niet veel te zien. Niet dat haar cyclus al maanden onvoorspelbaar is. Niet dat haar lichaam slecht reageert op insuline. En al helemaal niet dat ze al jaren worstelt met iets waarop ook artsen geen duidelijk antwoord hebben: PCOS. Ze wil antwoorden, maar als ze weer eens bij de dokter zit en voorzichtig benoemt dat ze hulp wil bij haar PCOS, knikt de arts langzaam. “Maar… je wilt toch geen kinderen?” zegt hij dan. Alsof dát alles verklaart.

In dit verhaal duiken we in de medische wereld rondom de hormonale aandoening PCOS (Polycysteus Ovarium Syndroom), die voor kan komen bij vrouwen. Bij PCOS ontstaan er meerdere (poly) kleine vochtblaasjes (cysten) in de eierstok (ovarium) zitten die niet goed kunnen groeien en daardoor geen eisprong veroorzaken. De klachten zijn onder andere: een uitblijvende of onregelmatige menstruatie, overbeharing, acné, mentale klachten en verminderde vruchtbaarheid. Toch wordt de ernst van de klachten vaak pas écht erkend wanneer er een kinderwens in het spel is. Maar wat als die er niet is? En waarom is er eigenlijk een verschil in de behandelingen voor vrouwen met PCOS, afhankelijk van of ze zwanger willen worden of niet?

Als je geen actieve kinderwens hebt, krijg je vaak alleen de anticonceptiepil voorgeschreven of wordt er aangeraden om je leefstijl te veranderen. Hormoonstimulerende behandelingen of alternatieven worden vervolgens uitgesloten. Als je als vrouw zonder kinderwens geen dramatisch afwijkende of heftige klachten hebt, sta je er vaak eigenlijk een beetje alleen voor. “Je moet overal zelf achteraan en dat is wel gewoon vervelend. Als patiënt zou je niet zelf alles hoeven uitzoeken, dat is juist de taak van een huisarts,” vertelt Mellany.

PCOS komt voor bij 5 tot 10% van alle vrouwen en is daarmee de meest voorkomende hormonale aandoening. Hoe PCOS ontstaat, is helaas onbekend, maar erfelijkheid, hormonale disbalans en problemen met insulineverwerking spelen waarschijnlijk een rol. Bij vrouwen met aanleg kan overgewicht de klachten ook nog eens verergeren.

Diagnose en de beperking in behandeling

Gynaecoloog Sietske Gaykema werkt sinds eind 2022 als gynaecoloog bij Treant, ziekenhuislocatie Bethesda Hoogeveen, en vertelt het volgende over de diagnose: “De diagnose PCOS wordt gesteld door de gynaecoloog via een inwendige (vaginale)echo en bloedonderzoek, en wordt bevestigd als minstens twee van de drie criteria aanwezig zijn: 

1.Onregelmatige of geen menstruatie (minder dan 8 per jaar)

2. Polycysteuze eierstokken: de echo laat zien dat er meer dan 12 (poly=veel) blaasjes (cysten) per eierstok zijn. Per eierstok zijn er normaal namelijk 3 tot 8 follikels te zien.

3.Verhoogd mannelijk hormoon (testosteron) en/of de symptomen die daarbij kunnen horen, zoals acné en overbeharing volgens een mannelijk patroon.”

Toch krijgen vrouwen zonder kinderwens minder behandelingen mogelijkheden. Huisarts Arno Krijgsman, van huisartsengroep Milbergen ziet dat verschil ook: “Op het moment dat iemand zegt: ‘mijn menstruatie is onregelmatig’ of ‘ik heb zoveel buikpijn’, dan wil je snappen waarom dat zo is. Zeker als er een kinderwens is, maar ook als die er niet is. Maar in de praktijk zie ik toch vooral dat de gynaecoloog de behandeling bepaalt.” De huisarts speelt dus vooral een signalerende rol.

De pil lost die onregelmatige hormonale verstoring vaak alleen tijdelijk op. Toch is dat vaak de standaardoplossing. Hormoonexpert Francisca van den Berg zegt daarover: “Je plakt een pleister, maar je pakt de oorzaak niet aan. Heel vaak zie je dat artsen zeggen dat je niet met voeding of leefstijl kunt doen. Het zou mooi zijn als die twee werelden bij elkaar zouden kunnen komen. Dus kijken naar wat er met medicatie kan doen, maar ook wat er met voeding en levensstijl kan.”

Begeleiding voor vrouwen met PCOS blijft vaak beperkt, vooral wanneer er geen kinderwens is. Uit een enquête onder 65 vrouwen met PCOS blijkt dat maar liefst 1 op de 5 zich niet serieus genomen voelt door de reguliere zorg. “Ik werd na de diagnose naar huis gestuurd met de opmerking: ‘Kom maar terug wanneer je een kinderwens hebt’,” vertelt J.M .“Maar ik heb geen kinderwens en mijn klachten zijn hiermee niet verholpen. Ik heb zelf via Reddit maar uitgezocht hoe ik mijn klachten kan verminderen.”

Ook doorverwijzingen naar een specialist verlopen vaak moeizaam: 35% van de vrouwen moest hier herhaaldelijk om vragen, en sommigen kregen pas na jaren duidelijkheid. Ondertussen kampt 87% met mentale klachten, zoals onzekerheid, schaamte of zelfs depressie. “Je voelt je mislukt,” vertelt J.L. Respondent G.L. vult aan: “Ze kunnen van een man een vrouw maken, maar voor een vrouw met te veel mannelijke hormonen kunnen ze niets doen.”

Gaykema is het er niet mee eens dat de pil een slechte optie is, maar erkent wel dat het slechts een tijdelijke oplossing biedt. Ze benadrukt dat leefstijlverandering één van de belangrijkste natuurlijke behandelopties is. Daarnaast legt Gaykema uit waarom er een duidelijke scheiding bestaat in de behandeling van vrouwen met en zonder kinderwens:

“Ten eerste zijn er gewoon richtlijnen waar we ons aan moeten houden. Daarnaast gebruiken we hormonale medicatie bij vrouwen die zwanger willen worden. Als je niet zwanger wilt worden, ga je niet zomaar elke maand hormonen spuiten om een eisprong te wekken. Letrozol, bijvoorbeeld, is een ovulatie-stimulerend middel. Het werkt door de aanmaak van oestrogeen te verlagen, waardoor het lichaam meer FSH (follikelstimulerend hormoon) produceert en de kans op een eisprong vergroot. Maar omdat het een hormoon onderdrukkend middel is, kan langdurig gebruik leiden tot overgangsklachten en botontkalking. Daardoor wordt het alleen kortdurend ingezet en niet voorgeschreven aan vrouwen zonder kinderwens.”

Toekomstperspectieven

De scheiding tussen de behandeling is dus deels verklaarbaar, maar PCOS wordt nu nog te vaak behandeld als uitsluitend een vruchtbaarheidsprobleem. Krijgsman ziet hierin een duidelijke taak voor zijn vakgebied: “Ik denk voor mij als huisarts dat we nog wat te winnen hebben. Er zijn ongeveer 14.000 huisartsen in Nederland. Dus we moeten allemaal meer opletten en ook aan PCOS denken als een vrouw met huidklachten of buikklachten komt.”

Terwijl Mellany met haar leerling het laatste rondje door Hoogeveen rijdt, blijft de vraag knagen: wanneer zal de medische zorg verder kijken dan alleen vruchtbaarheid? Gaykema geeft aan dat er op congressen al wel een hoop nieuwe behandelmethodes worden voorgesteld, maar dat nog geen daarvan is goedgekeurd voor toepassing in de praktijk. Wat vaststaat, is dat verandering noodzakelijk is. Want zolang de zorg geen volledige erkenning biedt aan álle vrouwen met PCOS, blijft de boodschap duidelijk: dit kan en móet beter.

Foto: Pixabay

Hoi pap, gefeliciteerd met je 46 verjaardag! Klik op ‘download’ om je cadeautje te kunnen openen. : )

Irfan Sezgin is 42 jaar, getrouwd, heeft drie kinderen en woont in Staphorst. Staphorst is daarentegen niet de plaats waar hij geboren en getogen is, dat is namelijk het plaatsje Sakarya in Turkije. Wegens politieke redenen en een tweede gevangenisstraf die boven zijn hoofd hing, moest hij in mei 2022 illegaal Turkije ontvluchten richting Nederland. “Ik had nog tijd om te wachten op het besluit, maar wachtte niet langer. Vrijheid is voor mij echt het belangrijkste.” 

Hoe zag uw leven er in Turkije uit? 

“In Turkije was ik officier van justitie, maar toen ik nog jong was wou ik eigenlijk economie studeren. Destijds had ik een enorm aardige docent die tegen mij zei: ‘Je bent een goed mens, betrouwbaar en eerlijk. Je zou dus eerder een uitstekende rechter kunnen worden.’ Hij zag mij wekelijks op school, kende mijn kwaliteiten en voorkeuren, dus besloot ik naar hem te luisteren en rechten te sturen. Uiteindelijk ben ik officier van Justitie geworden.”

Waar heeft u als officier gewerkt?

“In Turkije bepaalt de grootte van de stad hoelang je ergens officier mag blijven. In kleine steden is dat meestal twee tot drie jaar, in grotere vijf en in de grootste tot tien jaar. In het begin bepaalt een loting via de computer waar je naartoe moet. In de loop der tijd mocht ik ook zelf een voorkeur doorgeven, maar iemand hogerop beslist uiteindelijk nog steeds. Tussen 2007 en 2010 werkte ik in Bodrum, daarna tot 2013 in Tokat en tot 2015 in Şırnak. In 2015 kreeg ik een baan in Bolu als gevangenisinspecteur aangewezen, om problemen tussen de directeur en ambtenaren op te lossen. Maar in 2016 moest ik zelf die gevangenis in.”

In 2016 vond in Turkije een mislukte staatsgreep plaats, gericht op het omverwerpen van de regering van president Erdogan. Volgens de regering zat de Gülen beweging hierachter. Meer dan 100.000 ambtenaren werden toen ontslagen. Jij werd toen ook ontslagen, maar moest ook gelijk de gevangenis in, waarom was dit? 

“Mijn collega’s beschuldigden mij ervan aanhanger van Gülen te zijn, op basis van een app genaamd ByLock. Als je aanhanger van Gülen bent, ben je in hun ogen ook automatisch tegen Erdogan en dus een terrorist, dus moest je de gevangenis in. Ik heb die app alleen nooit geïnstalleerd. In een Excel-bestand werd beweerd dat ik de app wel gebruikte. Ik moest mee naar het bureau en kwam uiteindelijk voor de rechter. Mijn telefoon werd toen in beslag genomen. Ik zei toen tegen de rechter: ‘Als u kunt bewijzen dat ik dit programma heb gedownload en gebruik, kunt u me de zwaarste straf geven.’ Ze hebben het onderzocht, maar ze konden het niet bewijzen! Uiteindelijk kreeg ik een document te zien waarop stond: ‘Hij is gearresteerd, omdat hij de staatsgreep steunde met zijn ideeën.’ Zonder echt bewijs werd ik toen dus de gevangenis in gestuurd, waar ik anderhalf jaar heb gezeten.” 

Hoe ervaarde je de tijd in de gevangenis? 

“Het was niet makkelijk. De eerste twee maanden waren nog wel leuk. Toen hoefde ik niet te werken en bleef ik alleen met mijn collega’s. In Bolu werkten we in totaal met 27 mensen en 14 daarvan werden om dezelfde reden als ik de gevangenis ingestuurd. Het waren kleine kamers, bedoelt voor 10 mensen, maar we zaten er altijd met 25. Het was heel druk. Na die twee maanden verspreidden mijn collega’s over verschillende kamers. Ik verbleef alle 18 maanden in dezelfde kamer en denk dat dit kwam door de directeur van de gevangenis. Op een gegeven moment werd ik namelijk door hem naar de computerkamer geroepen, waar hij het volgende tegen me zij: ‘Ik respecteer je, maar je weet dat er een probleem is, dus ik kan nu niets voor je doen. Als je problemen hebt, kun je die wel altijd kwijt via mijn ambtenaren.’ Maar uiteindelijk hebben zij mij nooit echt geholpen.”

Je vertelde dat je wel voor een korte tijd vrij was, hoe kwam dat tot stand?

“Na anderhalf jaar kon ik eindelijk een rechter, mijn oude collega, zien. Ze gaven me toen een datum om uit te leggen waarom ik niet schuldig zou zijn. Toen die zitting uiteindelijk plaatsvond, vertelde ik dat ik geen aanhanger van Gülen was, er geen bewijs was dat ik de app had gebruikt, want er waren geen berichten of een gebruikersnaam. Ik probeerde dus duidelijk te maken dat ik geen verkeerde dingen had gedaan. Ik was toen een maand vrij en daarna had ik de tweede zitting.”

Waarom besloot je te vluchten?

“Tijdens de tweede zitting zei de officier van justitie, mijn oude collega, dat ik nog steeds schuldig was. Volgens hem had ik namelijk gewoon een strafbaar feit begaan. In de derde en laatste zitting kreeg ik toen een gevangenisstraf van zeven en een half jaar opgelegd. Ik besloot in hoger beroep te gaan. Tijdens al deze zittingen, mocht ik niet naar een ander land vluchten en als ik dit wel zou doen moest ik ook de gevangenis in. Maar als het hoger beroep niets zou opleveren, zou dat sowieso gebeuren. Ik besloot niet langer te wachten en vertrok toen in maart 2022 illegaal, via een boottocht, richting Griekenland. Vanuit Griekenland nam ik het vliegtuig naar Nederland.” 

Waar ben je in Nederland gestrand?

“Toen ik in 2022 in Nederland aankwam, heb ik eerst tien dagen in Ter Apel gewoond, daarna elf maanden in een AZC in Zaandam. Nu woon ik in Staphorst, waar ik samen met mijn gezin wacht op een eigen huis. Na negen maanden in Staphorst kwam mijn gezin namelijk ook naar Nederland. Ze hadden nog geen visum, maar dankzij IND (Immigratie- en Naturalisatiedienst) kregen ze dat uiteindelijk wel.” 

Wat doe je nu in het dagelijks leven? Ben je nog steeds officier van justitie? 

“Ik ben niet jong, maar natuurlijk ook niet oud, maar als je in Nederland rechten gaat studeren moet je goed Nederlands spreken, schrijven en begrijpen. In een korte tijd is dat niet mogelijk. Als ik in de toekomst geduld heb, zou ik dat graag weer willen, maar niet nu. Om mijn Nederlands wat te verbeteren, volg ik nu de NT2-opleiding aan het Windesheim in Zwolle. Zodra ik daarmee klaar ben, wil social work gaan doen op het gebeid van geldproblemen, want ik hou ervan om mensen te helpen. Zo doe ik nu ook vrijwilligers werk bij het Vluchtelingen werk Nederland (VWN). Toen ik zelf in Nederland kwam, had ik namelijk dezelfde problemen. en andere vrijwilligers hielpen mij toen ook gratis. Dat vond ik heel waardevol. Daarom vind ik het belangrijk dat ik dat nu ook ga doen, want ik weet in wat voor positie die mensen zitten en hoe fijn ik die hulp vond.” 

Foto: Irfan Sezgin

Bron foto: Irfan Sezgin

Boven de rivieren wordt meestal geen carnaval gevierd, maar dat is in het katholieke enclave Kloosterburen, wel anders. Sinds 1970, 55 jaar geleden, heeft het plaatsje Kloosterburen namelijk al een carnavalsverenging die is aangesloten bij Bond Carnaval Limburg (BCL). Iedereen is daarvan kinds af aan al gezinslid en worden vanaf zijn of haar 17^e persoonlijk lid. Ferry Oostema is hier ook één van en kreeg de eer om in het jubileumjaar Prins Carnaval te mogen zijn, Prins Ferry de 1^e. “Kijk, 25 jaar is bij ons niks, 50 jaar ook niet, het is allemaal in veelvoud van elf,” verteld Ferry.

“Wil je anders ook een broodje”

Sinds kinds af aan woont Ferry al in Kloosterburen. Op zijn vierde verhuisde hij naar Eenrum, maar vanwege de scheiding van zijn ouders kwam hij weer terug naar Kloosterburen. Hij woont daar nu nog steeds. Hij is 46 jaar oud en woont daar samen met zijn vrouw Jolanda (44 jaar) en twee zoontjes Jens (14) en Finn (12). Het interview vond rond lunchtijd plaats. Toen ik binnenkwam, zaten ze met z’n allen nog rustig aan de keukentafel hun broodje met kaas te eten. “Wil je anders ook een broodje,” vroeg Ferry. Dat verzoek moest ik helaas afslaan, want had net m’n eigen lunch op.

Rol in de vereniging

Ferry zit dus al bijna zijn hele leven bij de carnavalsvereniging, genaamd Oldeclooster. Tot 2020 heeft hij zelfs nog acht jaar in het bestuur gezeten. “Ik vond het daarna wel tijd dat iemand anders het van mij over zou nemen. Een frisse wind, zoals wij dat dan noemen,” vertelde Ferry. Tegenwoordig zit hij bij de optochten commissie, en was dit jaar dus zelfs Prins.

Hoe Ferry onverwachts Prins werd

Als je in het bestuur zit kan je geen Prins worden, beide functies hebben simpelweg te veel taken om dat te combineren. Toen hij uit het bestuur was stond deze mogelijkheid weer open, en dat wist Ferry ook. “Ik had wel de stille hoop dat ik gevraagd zou worden, maar wanneer weet je nooit. Sommige staan altijd op het weddenschapslijstje en mijn naam stond er ook wel regelmatig op.” De prinsproclamatie, de bekendmaking van de Prins, vind wel pas plaats op de eerste zaterdag van het jaar, maar voor Ferry kwam de ‘wanneer’ sneller dan gedacht. Hij kreeg namelijk in juli 2024 al te horen dat hij Prins zou worden. “Eigenlijk was ik niet gevraagd, want de voorzitter die het dit jaar moest regelen, daar heb ik ook heel lang mee in het bestuur gezeten, dus die wist precies hoe ik erin stond,” vertelde Ferry. “Hij liep langs mij, op een dorpsfeest hierzo, en zei: ‘Jij wordt Prins 2025’ en hij loopt zo weer door richting de bar. Hij bestelt een paar biertjes, loopt weer langs, kijkt me aan, en ik doe een duimpje omhoog en hij loopt weer door,” vertelde Ferry lachend. “Dat is mooi als je elkaar al heel goed kent.”

Onverwachts bezoek: “Ik sprong van de rijdende wagen en ging hun kant op”

Ferry keek goed terug op de vijf carnavalsdagen, één moment stak daar wel met kop en schouders bovenuit. “Mij oma is 93 en ligt nu al een tijdje ziek op bed. Het is al jaren haar wens dat ik Prins Carnaval word. Ik heb het geprobeerd om haar hier te krijgen bij de optocht, maar dat was niet gelukt. Ik was in volle overtuiging dat zij thuis in Assen meekeek via een livestream. Dat had ik nog getest met haar, een paar uurtjes eerder, maar dat bleek onzin te zijn. Want toen wij met de prinsenwagen als laatste door de optocht kwamen, zag ik haar daar opeens liggen, samen met opa. Mijn eerste reactie was blijdschap, maar ook een hoop emotie. Ik sprong van de rijdende wagen en ging hun kant op,” vertelde Ferry met een brede glimlach.

Carnaval is niet alleen maar zuipen en feestvieren

Een enorme rollercoaster aan emoties dus. Ferry is over het algemeen wel een serieuze Prins, vertelde ook zijn vrouw en zoon Jens. Hij merkte zelf ook dat hij nu als Prins zijnde wel meer een voorbeeldfunctie had en dat je ook wel een beetje moet nadenken wat je doet en zegt. “Kijk, verhalen zijn er natuurlijk genoeg als je over carnaval leest. Dat is toch alleen maar zuipen en gek doen, nee absoluut niet,” vindt Ferry. “Wij vieren namelijk ook carnaval met mensen met een verstandelijke beperking en met ouderen, waar we aansluitend dan stamppot mee gaan eten en we gaan naar een basisschool. Dat doen je niet als je een of andere zuipvereniging bent, die denkt dat carnaval niks anders als is als zuipen en feest vieren. Wij staan er gelukkig heel anders in.” Maar er wordt daarna wel door hem toegegeven dat er wel nog steeds een biertje gedronken werd, het feestvieren tot diep in de nacht door ging en dat er vooral ook enorm genoten werd.

Onderscheiding voor gevulde eitjes

Een onderscheiding krijgen van de Prins wordt gezien als een enorme eer, want dat betekent de Prins jou als belangrijk persoon ziet. Ferry heeft dan ook een hoop onderscheidingen uit mogen delen. “Soms is het ook een uitgelezen kans om iemand te bedanken die niet zo gauw op de voorgrond treedt of staat, maar het hoeft niet altijd heel zwaar te zijn,” verteld Ferry. “Er heeft bijvoorbeeld ook iemand midden in de nacht nog gevulde eitjes voor ons gemaakt, voor de dag daarna. Die kreeg ook een onderscheiding, als blijk van waardering,” zei Ferry lachend.

Eén keer Prins zijn is genoeg

Ferry zou alleen niet nog eens Prins Carnaval willen worden. “Niet dat het mij tegenviel hoor, dat niet,” vertelde Ferry. “Maar dan ga je, denk ik, dingen met elkaar vergelijken. Ik probeerde ook alles in één keer goed te doen en het zo leuk mogelijk te hebben met alles, maar dat doe je ook omdat je weet dat het maar één keer kan. En niet zo van, ach ik doe dit volgend jaar wel zus of zo. Het is nu alles of niets.”

Advies voor de toekomstige Prins Carnaval

Voor de toekomstige Prins Carnaval wil hij dan ook het volgende meegeven: “In ieder geval doen, je zult er geen spijt van krijgen. Voor de rest, blijf jezelf.”

Foto: Prins Ferry de 1^e, samen met zijn oma en opa.

Bron foto: Ferry Oostema