Op een afstandje staat een groepje jongens. Ze zijn wat aan het bekvechten, grapjes aan het maken, totdat een van hen roept: “Praat niet over mijn moeder!” en een mes trekt. Rigiullo T. (39), jongerenwerker bij welzijnsorganisatie MeerWaarde, kijkt toe. Rigiullo heeft als jongerenwerker al vaker situaties meegemaakt waarin jongeren een mes trekken. “Het is heel lastig om die jongens duidelijk te maken dat ze dat niet moeten doen, want ze zijn jong en denken dat ze het beter weten,” vertelt hij. “Wat ik dan vaak tegen ze zeg is: omdat je iets bij je hebt, wil nog niet zeggen dat je weet hoe je ermee om moet gaan. Het kan ook zomaar gebeuren dat iemand het van je afpakt en tegen jou gebruikt.”
Jongeren met een mes op zak – het is een beeld dat steeds vaker opduikt. Hoewel politiecijfers nog wat terughoudend zijn over een harde stijging, is de trend op straat wél voelbaar: jongeren dragen steeds vaker een mes. Niet alleen om het daadwerkelijk te gebruiken, maar vaak ook om zichzelf veilig te voelen. Naast het bezit van messen raken jongeren ook vaker betrokken bij steekincidenten. Maar waarom dragen ze die messen? En wat kunnen we doen om dit tegen te gaan?
Reggery Grevenbeek (39) is ervaringsdeskundige op het gebied van straatcultuur, wapenbezit, jeugdcriminaliteit, georganiseerde misdaad en detentie “Ik ben opgegroeid in Rotterdam-Zuid, een multiculturele en gemoedelijke wijk waar iedereen elkaar kende,” vertelt hij. “Maar er zat ook veel criminaliteit.” Op zijn zeventiende werd Reggery slachtoffer van een steekpartij: “Ik werd gestoken in mijn oog en borst. Vanaf dat moment werd me door vrienden duidelijk gemaakt dat ik me aan de straatregels moest houden – geen hulp zoeken, geen politie.”
Op jonge leeftijd raakte Reggery steeds dieper betrokken bij criminaliteit. Op zijn 21e werd hij gearresteerd, en in 2007 veroordeel voor medeplegen van moord, wapenbezit en het voorbereiden van de invoer van 25 kilo cocaïne. Eind 2021 werd hij vanwege goed gedrag overgeplaatst naar een open inrichting. Zes maanden later kwam hij vrij.
Hoewel het verhaal van Reggery zich inmiddels bijna tien jaar geleden afspeelde, blijft het onderwerp actueel. Zo meldde het CBS dat in 2021 275 slachtoffers in het ziekenhuis werden opgenomen als gevolg van een steekincident, waarvan ongeveer een vijfde jonger dan 20 jaar was. Daarnaast blijkt uit cijfers van de politie dat het aantal inbeslagnames van messen en andere steekwapens in vier jaar tijd is gestegen van 33 naar 355 stuks – ruim tien keer zoveel.
Uit verschillende onderzoeken blijkt dat jongeren om uiteenlopende redenen een mes bij zich dragen. Volgens het rapport van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV), Een scherpe blik op steekwapenproblemen, doen jongeren dat vaak vanuit een gevoel van onveiligheid en de behoefte aan zelfverdediging. De angst dat anderen mogelijk wél gewapend zijn, versterkt die drang. Ook groepsdruk speelt een rol, vooral in sociale kringen waar wapenbezit als normaal wordt gezien. Het KIS (Kennisplatform Integratie & Samenleving) wijst op de invloed van straatcultuur, drillrap en sociale media, die wapens soms verheerlijken en bijdragen aan de normalisering ervan. Het NSCR (Nederlandse Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving) voegt daaraan toe dat eerdere ervaringen met geweld – zoals slachtoffer zijn of geweld hebben meegemaakt – leiden tot een verhoogd gevoel van kwetsbaarheid, en daarmee tot een grotere neiging om een wapen te dragen.
Waar Reggery, door zelf slachtoffer te zijn geweest, leerde: “geen hulp zoeken”, proberen jongerenwerkers zoals Rigiullo T. en Mohamed A. (43) juist in te grijpen vóórdat het misgaat. “Wij kunnen niet alles voorkomen,” vertelt Mohamed, “maar we kunnen jongeren wél aan het denken zetten.” Op school voeren ze gesprekken met jongeren die extra aandacht nodig hebben of storend gedrag vertonen. Daarnaast organiseren ze samen met gemeenten en scholen twee keer per jaar preventieactiviteiten, waarbij video’s over messenbezit en drugscriminaliteit worden ingezet om risico’s bespreekbaar te maken.
Reggery koos definitief voor het rechte pad en is inmiddels filmmaker. Met films als De Druk en Shank, gebaseerd op zijn eigen leven, brengt hij de belevingswereld van jongeren en de straatcultuur herkenbaar in beeld. Hij bezoekt scholen, buurthuizen en jeugdinrichtingen om in gesprek te gaan over keuzes en gevolgen. Volgens Reggery zijn deze gesprekken belangrijk, omdat hij zelf die begeleiding nooit goed kreeg. “Ik had een hoog IQ, dus ik werd over het hoofd gezien. Maar aandacht is niet alleen voor wie slecht presteert – ook slimme jongeren kunnen afglijden als ze zich niet gehoord voelen.”
Toch blijft het lastig om jongeren écht te bereiken, zeker als ze al vastzitten in een denkpatroon van wantrouwen, overlevingsdrang en groepsdruk. Jongerenwerkers doen wat ze kunnen – door gesprekken aan te gaan, herkenbare situaties te bespreken, en te laten zien dat er wél alternatieven zijn. Volgens Rigiullo begint het bij rust en reflectie: “Als je in zo’n situatie komt en je hebt een mes op zak, haal dan eerst adem. Vraag jezelf af: is dit echt wat ik nu wil doen? Soms is het beter om gewoon weg te lopen.”
Reggery sluit zich daarbij aan. Hij laat met zijn eigen verhaal zien dat het ook anders kan. Zelfs als je ooit uit woede, angst of onwetendheid een foute keuze hebt gemaakt, je leven niet voorbij hoeft te zijn. “Decisions made in anger can’t be undone,” zei hij. Maar je kunt er wél van leren, en alsnog het goede pad kiezen.”
Foto: ChatGPT