Ruim 60 mensen waren woensdag aanwezig bij de eerste editie van Expeditie Democratie in theater De Tamboer in Hoogeveen.
Bij de ingang van het theater staan burgemeester Martijn Breukelman en directeur Pieter-Bas Rebers de inwoners al op te wachten. Met een grote glimlach en een handdruk begroeten ze iedereen, voordat de deelnemers over de rode loper naar binnen wandelen.
Expeditie Democratie is een initiatief van Provincie Drenthe, bedacht door commissaris van de Koning Agnes Mulder. Met deze bijeenkomst willen de provincie en de gemeente aan burgers laten zien dat democratie dichterbij is dan vaak wordt gedacht.
Het doel is woensdag om met elkaar in gesprek te gaan over de vraag of democratie werkt, en wat vinden Hoogeveners eigenlijk van de huidige democratie?
‘Echt in gesprek gaan is vaak lastig’
Paula Kleine, communicatie-adviseur bij Provincie Drenthe, kijkt aan het begin van de dag met veel enthousiasme naar de bijeenkomst. „Mensen vinden het vaak fijn om hun mening anoniem te geven over een onderwerp, maar om echt in gesprek te gaan is vaak lastiger. Dit is echter wel nodig om te zien hoe burgers denken over de democratie en over hun woonplaats.”
Na de opening gaat er een interactieve voorstelling van start, uitgevoerd door theatermakers Isil Vos en Niels Kuiters. De zaal wordt gevuld met zo’n 66 bezoekers, waarvan 18 leerlingen van het Alfa-college. Terwijl de oudere generatie netjes vooraan plaatsneemt, verzamelen de leerlingen zich op de aller achterste rij.
Van luisteren naar meepraten
Na een korte voorstelronde wordt er een touw over het podium gespannen, die als tijdlijn wordt gebruikt voor een korte geschiedenisles over het ontstaan van de democratie. Het touw wordt na de les doorgeknipt en er vindt een stemronde plaats. Bezoekers kunnen met rode (tegen), groene (voor) en blauwe (neutraal) kaartjes hun mening geven over verschillende stellingen.
Zo steunt 95 procent van de zaal een democratie gebaseerd op consensus, vinden alle aanwezige leerlingen dat de meerderheid zorg moet dragen voor de minderheid, dat mensen, natuur en dieren dezelfde rechten moeten hebben, je jezelf moet kunnen zijn, en dat er moeten worden geïnvesteerd in vrede.
’Onvrijwillig en zeer ondemocratisch’
’De democratie zoals die nu is, komt dicht genoeg in de buurt van hoe ik die graag zou zien’, is de laatste stelling die Vos voorlegt. „Iedereen die rood of blauw heeft gestemd, mogen bij ons op de vloer komen staan”, vertelt ze vervolgens. „Jullie zijn onvrijwillig en zeer ondemocratisch gekozen voor een gedachte-experiment.” Het publiek schrikt en loopt met enige tegenzin het podium op.
Het gedachte-experiment ’pijlen schieten’ gaat van start. „In de tijd van de Spartanen deden ze dat met echte pijlen. Dat hebben we nog voorgelegd aan De Tamboer, maar dat wilden ze niet. Wij moeten het dus doen met woorden vandaag”, grapt de theatermaker. De deelnemers op het podium moeten zich verplaatsen in de rol van Spartanen, terwijl de rest van de zaal de Atheners vormt. „Kijk naar die Atheners daar in de zaal, lekker onderuit gezakt in hun stoeltjes, vasthoudend aan een verouderd systeem: de democratie”, begint Vos het experiment.
Kritiek als scherpe pijlen
Eén voor één vuren de Spartanen hun pijlen af door de zin ’de democratie werkt niet, omdat…’ af te maken. Zo stelt een burger: „De democratie werkt niet, omdat politici niet goed kunnen luisteren naar elkaars standpunten.” Een ander wijst op de positie van de verliezers: „De democratie werkt niet, omdat de minderheid die niet gewonnen heeft ondergronds gaat en tegengaat.”
Daarna was het de beurt aan de Atheners om de democratie te verdedigen. „Jullie geven aan wat er allemaal fout kan gaan in een democratie, maar ik zou toch voor geen goud in een dictatuur willen wonen”, reageert een van hen. Een ander vat de boodschap van de middag samen: „De democratie, dat zijn wij. Dat bent u en dat ben ik. Daar moeten we samen aan werken.” Volgens de theatermakers draait democratie om gezien en gehoord worden. Op de slotvraag wie zich die middag niet gehoord voelt, blijft het in de zaal stil.
Ontmoeting als hoofdgerecht
De Passagezaal loopt leeg, en de bezoekers nemen plaats aan de tafels in de foyer voor een gezamenlijke lunch, verzorgd door vrijwilligers van het azc en De Tamboer. Terwijl er pompoensoep, wraps met falafel en belegde broodjes worden uitgedeeld, gaan de gesprekken verder. Een bezoeker merkt zelfs op dat de lunch „te kort” is, maar „de ontmoeting met verschillende mensen is waardevol.”
De afsluiting bestaat uit een spoken word-optreden van schrijver en muzikant Jooz. Hij heeft de hele middag als ’fly on the wall’ geluisterd naar alle gesprekken. Zijn woorden laten de zaal stil en aandachtig luisteren.
Burgemeester Martijn Breukelman kijkt tevreden terug op de bijeenkomst. „We hebben een hele mooie ochtend gehad. Je bent toch op zoek naar hoe we mensen weer enthousiast maken voor de democratie en nieuwe manieren vinden om hen te betrekken”, zegt hij. Vooral de gesprekken tussen mensen met uiteenlopende achtergronden maken indruk. „Het mooie is dat iedereen welwillend en vredelievend op zoek is naar een goede oplossing. Aan tafel zoek je samen naar verbinding.”
‘Het was geen verspilde tijd’
Die verbinding wordt ook ervaren door de aanwezige leerlingen van het Alfa-college. „Ik vond vandaag erg educatief”, vertelt Ryan Moes (16). „Je krijgt echt inzicht in hoe andere mensen naar de wereld kijken.” Zijn klasgenoot Joris Ram (15) deelt die mening. „Je spreekt veel mensen in één keer en dat gebeurt niet vaak.” Hoewel de jongens vooraf niet goed wisten wat ze konden verwachten, zijn ze het na afloop eens: „Het was geen verspilde tijd”.
Henk (72) en Marie (73) Lunenborg gingen met een open blik naar de bijeenkomst. „Je weet niet wat je kan verwachten, maar het overtrof onze verwachtingen”, stelt Henk. „Alles werd goed uitgediept, en er was veel actie en reactie.” Henk en zijn vrouw hopen dat de gemeente Hoogeveen naar haar burgers gaat luisteren. „Niet alleen vandaag, maar ook in de toekomst”, besluit hij.
Mirthe Anthonisse, Lyanne Blokzijl
9 september 2026